خيلى درهم است و صاحب ملل و نحل بدون دقت در فرم كلمات دربارهء آنها قلمفرسائى كرده است ، ظاهرا آورمن همان اهرمن است و درست معكوس نظر مؤلف است و در كلمات كام و جام ، و نوم نيز اشكالى ديگر هست . بهر حال اعتقاد به مبادى پنج‌گانه و يا پنج قديم شكل‌هاى مختلف دارد كه در عقايد صابئيان و مانويان وجود دارد و حتى بقول ابو ريحان محمد ذكرياى رازى هم متأثر از مانويان شده است . رجوع شود به ملل و نحل ابن حزم ج 1 ص 34 . آيات - ( اصطلاح عرفانى ) جمع آيه . مظاهر ذات و اسماء الهىاند كه نشانهء وجود و صفات و قدرت و توانائى حقايق‌اند و از آيات بذات رفتن برهان لمى است لكن صديقان از ذات بذات روند كه فرمود « يا من دل بذاته على ذاته » . چو آياتست روشن گشته از ذات * كجا روشن شود ذاتش ز آيات . بود نور خرد در ذات انور * بسان چشم سر در چشمهء خور . چو مبصر با بصر نزديك گردد . * بصر ز ادراك او تاريك گردد . ( از شرح گلشن راز ص 20 ) همه عالم آيات و رايات قدرت او است ، دلائل وحدانيت اوست ، نگرنده مىدريابد از همه جانب بساحت او را هست ، روندهء مىبايد ( از عده ج 4 ص 347 ) . در قرآن مجيد همواره در مقام معرفت و شناخت حق و حقايق انسانها را هدايت مىكند كه سير در آفاق و انفس كنند و اعتبار از آيات گيرند و مكررا و بواسطهء آيات زيادى بندگان را توجه به آيات ميدهد . وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ . قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ . وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً . . . وَ لِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ . وَ فِي الْأَرْضِ آياتٌ لِلْمُوقِنِينَ وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ . آيِسَة - ( اصطلاح فقهى است ) و زنى را گويند كه حيض نشود و در سن 55 يا 60 سالگى باشد رجوع شود به يائسه و نيز رجوع شود ( بدستور ج 1 ص 15 - كشاف ج 1 ص 87 ) . آيينَه - ( اصطلاح عرفانى ) چيزى است كه صورت اشياء در آن انعكاس يافته نموده شود عارفان اين كلمه را باستعارت به معانى متعدد گيرند و اغلب به معنى . قلب انسان كامل است و انسان را از جهت مظهريت ذات و صفات و اسماء آينه گويند و اين معنى در انسان كامل كه مظهريت تامه دارد اظهر است : شاه نعمت اللّه گويد : آينهء كائنات ، مظهر تمثال تست * حسن تو در آينه گشته عيان فى المثل عراقى گويد : روشنان آينهء دل چو مصفا بينند * روى دلدار در آن آينه پيدا بينند از پس آينه دزديده برويش نگرند * جان فشانند بر او كان رخ زيبا بينند در حقيقت دو جهان آينهء انسانست * كه به دو در رخ زيبايش هويدا بينند